Bir Kadın, Bir Uçak, Bir Cumhuriyet Hayali: Bedriye Tahir Gökmen

Bedriye Tahir Gökmen Kimdir? Türkiye’nin İlk Kadın Pilotu ve Havacılıktaki Sessiz Devrim

Türkiye’de kadınların havacılıktaki varlığı çoğu zaman geç başlamış gibi anlatılır. Oysa Cumhuriyet’in ilk yıllarında, tüm yapısal engellere rağmen gökyüzüne yönelen bir kadın vardır: Bedriye Tahir Gökmen. Resmî engeller nedeniyle uzun yıllar görünmez kılınsa da, Türk havacılık tarihinin ilk kadın pilotu olarak kabul edilen öncü isimlerden biridir.

Bu yazıda, Bedriye Tahir Gökmen kimdir, Türkiye’nin ilk kadın pilotu kimdir ve Türk havacılık tarihinde kadınların yeri gibi sorulara net ve tarihsel olarak doğrulanmış yanıtlar bulacaksınız.

⸻

Bedriye Tahir Gökmen Kimdir?

Bedriye Tahir Gökmen, 1930’lu yıllarda Türkiye’de havacılıkla ilgilenen ilk kadınlardan biridir. 1932 yılında Vecihi Hürkuş tarafından kurulan Vecihi Sivil Tayyare Mektebinde uçuş eğitimine başlayan Gökmen, 1933 yılında eğitimlerini başarıyla tamamlayarak pilot brövesi almıştır.

Gökyüzüne duyduğu derin ilgiden dolayı kendisine “Gökmen” lakabı verilmiş, okul çevresinde “Bedriye Bacı”, halk arasında ise kısa sürede “Gökmen Bacı” olarak tanınmıştır.

⸻

Vecihi Sivil Tayyare Mektebi ve İlk Kadın Öğrenci

Vecihi Sivil Tayyare Mektebi, Türkiye’nin ilk sivil uçuş okulu olma özelliğini taşır. Bu okulda açılan 13 kişilik sınıfta eğitim alan tek kadın öğrenci Bedriye Tahir Gökmen olmuştur.

Daha sonra eğitime katılan Vecihi Hürkuş’un yeğeni Eribe Hürkuş, okulun ikinci ve son kadın öğrencisi olarak kayıtlara geçmiştir. Bu durum, dönemin havacılık ortamında kadınların ne denli istisnai bir konumda olduğunu açıkça ortaya koyar.

⸻

Havacılık Tutkusu ve Memuriyet Çatışması

Bedriye Tahir Gökmen, uçuş eğitimlerini sürdürürken aynı zamanda kâtip olarak memuriyet görevini de devam ettirmiştir. Kazandığı maaşla hafta sonları uçuş eğitimlerine katılmıştır. Ancak havacılıkla ilgilenmesi, çalıştığı kurumda ciddi tepkilere yol açmıştır.

Kendisine açık bir tercih sunulmuştur:

Ya memuriyet ya da havacılık.

Gökmen, tercihini gökyüzünden yana kullanır. Bunun sonucunda önce maaşından kesinti yapılır, ardından görevine son verilir. Bu süreç, Türkiye’de kadınların mesleki hayallerinin nasıl sınırlandığının erken dönem örneklerinden biridir.

⸻

Pilot Brövesi Var, Resmî Hakları Yok

1933 yılında pilot brövesini alan Bedriye Tahir Gökmen, 1934 yılında Hava Kuvvetleri Müsteşarlığı’ndan gelen heyetin sınavına hazırlanmaya başlar. Ancak Vecihi Sivil Tayyare Mektebi’nin tek faal uçağının kaza geçirmesi nedeniyle sınav gerçekleştirilemez.

Aynı yıl sınavın tekrarlanması mümkün olmaz. Daha da önemlisi, okulun verdiği diplomalara resmî denklik tanınmamaktadır. Maddi ve idari sorunlar çözülemeyince okul 1934 yılında kapanır. Böylece Gökmen’in pilotluğu resmî olarak onaylanmaz ve uçuş hakları tanınmaz.

⸻

Türkiye’nin İlk Kadın Pilotu Olduğu Nasıl Kanıtlandı?

Bedriye Tahir Gökmen’in Türkiye’nin ilk kadın pilotu olduğu bilgisi, yıllar sonra Vecihi Hürkuş’un anıları sayesinde netlik kazanır. Hürkuş, 1942 yılında yayımlanan “Havada Vecihi ¼ Asır” adlı kitabında — daha sonra “Bir Tayyarecinin Anıları” adıyla basılmıştır — bu gerçeği açıkça ifade eder.

Hürkuş’un şu ifadesi tarihsel bir belge niteliğindedir:

“İlk kadın tayyarecimiz Bedriye ve kızım Eribe…”

Bu açıklama, Bedriye Tahir Gökmen’in Türk havacılık tarihindeki yerini tartışmasız biçimde ortaya koyar.

⸻

Sadece Uçmadı, Pilotlar Yetiştirdi

Vecihi Hürkuş’un aktardığı bilgilere göre Bedriye Tahir Gökmen yalnızca uçuş yapmamış, aynı zamanda uçuş eğitimleri vererek öğrenci yetiştirmiştir. Bu yönüyle Gökmen, yalnızca bir pilot değil, erken dönem Türk havacılığında eğitici bir figürdür.

1933 yılında Cumhuriyet Gazetesi’nde yayımlanan beyanatı da bu aktif rolü destekleyen önemli kaynaklar arasındadır.

⸻

Bedriye Tahir Gökmen’in Havacılık Tutkusu

Gökmen’in havacılığa bakışını en iyi özetleyen sözleri şunlardır:

“Benim rüyamda uçmadığım gece hemen hemen yok gibidir… Tayyarecilik öyle caziptir ki bu mesleğe intisap eden bir daha ayrılamaz.”

Bu ifadeler, onun için uçmanın bir meslek değil, bir yaşam amacı olduğunu göstermektedir.

⸻

Geç Gelen Resmî Kabul

Yıllar sonra Türkiye Cumhuriyeti Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) bünyesinde faaliyet gösteren Toplumsal Cinsiyet Dengesi Geliştirme Komisyonu, Bedriye Tahir Gökmen’e resmen “Türkiye’nin İlk Türk Kadın Pilotu” unvanını vermiştir.

Bu unvan, bir ayrıcalık değil; tarihsel bir gecikmenin telafisidir.

⸻

Sonuç: Türk Havacılık Tarihinin Görünmeyen Öncüsü

Bedriye Tahir Gökmen, resmî kayıtlarda uzun süre yer bulamasa da Türk havacılık tarihinin en kritik figürlerinden biridir. Cesareti, kararlılığı ve vizyonu, bugün havacılık sektöründe varlık gösteren kadınlar için güçlü bir referans noktasıdır.

Gökyüzüne çıkan ilk kadınlardan biri olarak değil,

vazgeçmeyen bir Cumhuriyet öncüsü olarak hatırlanmalıdır.