Nuri Demirağ: Türkiye’de Milli Havacılığın Öncüsü

Nuri Demirağ, demiryolu müteahhitliğinden Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kurmaya uzanan cesur girişimleriyle, Cumhuriyet döneminin en vizyoner sanayicilerinden biri olarak milli havacılık tarihine adını yazdırdı. “Zafer uçakların kanatlarındadır” sözü, onun için yalnızca bir ideal değil; Türkiye’nin geleceğine dair stratejik bir yol haritasıydı. Devletin sanayileşme hamleleri sürerken Demirağ, tamamen kendi sermayesi ve iradesiyle havacılık alanında üretim yapmanın mümkün olduğunu gösterdi ve özel sektörün sınırlarını genişletti.

Zorluklarla Şekillenen Bir Girişimcilik Hikâyesi

1887 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde doğan Nuri Demirağ, küçük yaşlardan itibaren ailesine destek olmak zorunda kaldı. Ziraat Bankası’nda başlayan kamu görevinde edindiği disiplin ve sorumluluk bilinci, ileride üstleneceği büyük projelerin temelini oluşturdu. Ancak 1918’de işgal yıllarında maruz kaldığı bir hakaret, onun için bir kırılma noktası oldu. Memuriyeti bırakarak girişimciliğe adım atan Demirağ, cebinde kalan son parayla kurduğu sigara imalathanesine “Türk Zaferi Sigarası” adını verdi. Bu tercih, onun milli duruşunu ve risk almaktan çekinmeyen karakterini açıkça yansıtıyordu.

“İstikbal Göklerdedir” İlkesinden Uçak Fabrikasına

1932 yılında Mustafa Kemal Atatürk’ün “İstikbal göklerdedir” sözünden derinden etkilenen Nuri Demirağ, Türkiye’nin kendi uçağını üretmeden gerçek anlamda bağımsız olamayacağını savundu.

“Mademki millet tayyaresiz yaşayamaz, fabrikasını kurmaya talibim.” diyerek dönemin şartlarını aşan bir sanayi vizyonu ortaya koydu. Yabancı lisanslarla üretimin sürdürülebilir olmadığını, ülkelerin en kritik teknolojilerini paylaşmadığını vurguladı ve tamamen Türk mühendisliğiyle geliştirilecek özgün hava araçlarının gerekliliğini dile getirdi.

Türkiye’nin İlk Modern Tayyare Fabrikası

Bu vizyon doğrultusunda 1936 yılında, mühendis Selahattin Reşit Alan ile birlikte Beşiktaş’ta Türkiye’nin ilk modern tayyare fabrikasını kurdu. Türk Hava Kurumu’ndan alınan 24 uçak ve 65 planörlük sipariş, üretim sürecini hızlandırdı. NuD-36 model uçağın test uçuşları, Kurtuluş Savaşı pilotlarından Basri Alev tarafından başarıyla gerçekleştirildi.

Artan üretim kapasitesi ihtiyacı üzerine Demirağ, dünya standartlarında bir merkez kurmak amacıyla Yeşilköy’de büyük bir havaalanı ve fabrika kompleksi inşa etti. Amsterdam Havalimanı örnek alınarak planlanan bu tesis, 1941 yılında Gök Okulu ile birlikte faaliyete geçti ve dönemin en kapsamlı havacılık yatırımlarından biri oldu.

Gök Okulu ve Havacılık Kültürü

Elmas Paşa Çiftliği’nde kurulan Gök Okulu, yalnızca bir eğitim merkezi değil; bir havacılık kültürünün doğduğu yerdi. Yüzlerce pilot ve teknisyenin yetiştirildiği okulda yaklaşık 32.000 sorti uçuş gerçekleştirildi. Demirağ’ın hedefi yalnızca teknik bilgi aktarmak değildi; disiplin, karakter ve milli bilinçle donatılmış bir havacı nesil yetiştirmekti. Altı temel prensip üzerine kurulu bu eğitim anlayışı, Türk havacılığının insan kaynağına kalıcı katkılar sundu.

Kalıcı Bir Miras

1950 yılında hayata veda eden Nuri Demirağ’ın bıraktığı miras, yalnızca üretilen uçaklarla sınırlı kalmadı. Yeşilköy’de kurulan tesisler, bugün Atatürk Havalimanı’nın tarihi kimliğinde yaşamaya devam ederken, adı Sivas Nuri Demirağ Havalimanı’nda da gökyüzüyle buluşmayı sürdürüyor. Onun vizyonu, Türkiye’nin teknolojik bağımsızlık arayışında hâlâ ilham kaynağı olmayı sürdürüyor.

⸻

Editoryal Not

Bu haberde kullanılan siyah-beyaz arşiv fotoğrafları, yapay zekâ teknolojisi kullanılarak renklendirilmiştir. Görseller, dönemin ruhunu daha güçlü yansıtmak ve tarihi materyalleri günümüz okuruyla buluşturmak amacıyla hazırlanmıştır. Haber içerisinde farklı arşiv fotoğraflarına da yer verilecektir.